ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ : ଓଡ଼ିଶାରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷାବିତ, ଭାଷାବିତ୍ ତଥା ଲୋକକଥାକାର ଡକ୍ଟର ମହେନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ । ସୋମବାର ଦିନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନରେ ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ବେସାମରିକ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ ସମାରୋହରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦ୍ରୌପଦୀ ମୁର୍ମୁ ଏହି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରିବେ ।
ଡକ୍ଟର ମିଶ୍ର ଚାରି ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ବିଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଆଦିବାସୀ ସ୍ୱରକୁ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀରେ ସାମିଲ କରିବା ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ସମର୍ପିତ ହୋଇ କାମ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଭାରତର ଆଦିବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଜନସମାଜରେ ସନ୍ନିହିତ ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସ୍ୱର ଦେବା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଶଂସା ହାସଲ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ବିକାଶ ସହିତ ଆଦିବାସୀ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଶିକ୍ଷାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ସଂଗଠନ ଏବଂ ଯୁବବର୍ଗଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି।
୧ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଆଦିବାସୀ ଅଧ୍ୟୁଷିତ ଜିଲ୍ଲା କଳାହାଣ୍ଡିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଡକ୍ଟର ମିଶ୍ର ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠପଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୮୭ ମସିହାରେ ପିଏଚଡି ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ସେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟରେ ସହକାରୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଜନଜାତି ବହୁଭାଷୀ ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ଏବଂ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସଂଯୋଜକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଡକ୍ଟର ମିଶ୍ରଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ବହୁଭାଷୀ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଛି । ଏଥିରେ ସେ ଆଦିବାସୀ ଭାଷା ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଶିକ୍ଷାର ଉପକରଣ ଭାବରେ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ପ୍ରୟାସ କାରଣରୁ, ସେ ୨୧ଟି ଆଦିବାସୀ ଭାଷାରେ ବହୁଭାଷୀ ଶିକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ଭାଷା ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଛତିଶଗଡ଼, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ରାଜସ୍ଥାନ ଏବଂ ଆସାମ ରାଜ୍ୟରେ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନକାରୀ ଶିକ୍ଷକ ତାଲିମ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ‘‘ରୂପାନ୍ତର’’ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ମାତୃଭାଷାରେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ। ସ୍ଥାନୀୟ ଜ୍ଞାନକୁ ଏକୀକୃତ କରୁଥିବା ବିଦ୍ୟାଳୟ-ସମାଜ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ। ଏହି ପ୍ରୟାସଗୁଡ଼ିକ, ୟୁନେସ୍କୋ, ଏନସିଇଆରଟି ଏବଂ ଏନଇପି ୨୦୨୦ ସହ ଜଡ଼ିତ ତଥା ସାଂସ୍କୃତିକ ବ୍ୟବଧାନ ପୂରଣ କରିଥାଏ । ଏହା ମଧ୍ୟ ସାକ୍ଷରତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧି କରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ, ‘‘ଇରଇ ଇରଇ: ଭାରତର ଆଦିବାସୀ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ବହୁଭାଷୀ ଶିକ୍ଷା’’ରେ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଆଦିବାସୀ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରାର ଜଣେ ଉତ୍ସାହୀ ବିଦ୍ୱାନ ଭାବରେ, ଡକ୍ଟର ମିଶ୍ର କଳାହାଣ୍ଡିର ମୌଖିକ ମହାକାବ୍ୟ (୨୦୦୭), ସାଓରା ଟେଲ୍ସ ଆଣ୍ଡ୍ ଗୀତସ୍ (୨୦୦୫), ପାହାଡ଼ିଆ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା (୨୦୨୧) ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ମୌଖିକ ପରମ୍ପରାରେ ରାମକଥା (୨୦୨୫) ଭଳି ପ୍ରମୁଖ କୃତି ମାଧ୍ୟମରେ ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକକଥାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡର କାଲେୱାଲା ଭଳି ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମହାକାବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଓଡ଼ିଶାର ଜନଜାତି – ଗୋଣ୍ଡ, ସାନ୍ତାଳୀ, କନ୍ଧ, ପାହାଡ଼ିଆ, ସୋରା, ବଞ୍ଜାରା ଏବଂ ଅନ୍ୟାମାନଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଧାରଣା, ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନ, ମୌଖିକ ମହାକାବ୍ୟ ଏବଂ ଗୀତକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଏହାର ଶିକ୍ଷାକୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବରେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାରୁ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂହତ କରିବା ଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ସେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀରେ ଭାଷା ବିକାଶ ବୋର୍ଡ, ଜନଜାତି ମୌଖିକ ସାହିତ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁସୂଚିତ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କମିଟିର ସଦସ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ, ଡକ୍ଟର ମିଶ୍ର ନେପାଳର ଏମଏଲଇ ନୀତି ଉପରେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଚୀନର ସିଏଏସଏ, ହାନୟାଙ୍ଗ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ; ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମାହିଡୋଲ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ଏବଂ ରୁଷ ବିଜ୍ଞାନ ଏକାଡେମୀରେ ବକ୍ତୃତା ଦେଇଛନ୍ତି। ୟୁନେସ୍କୋ ସହଯୋଗରେ ସେ ବାଂଲାଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଛନ୍ତି। ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ସହ ମିଶି ସେ ଅଣ-ଅନୁସୂଚିତ ଭାଷା ଏବଂ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରାର ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି ।
ଡକ୍ଟର ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଅନେକ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଛି । ଏଥିରେ ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ୟୁନେସ୍କୋ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାତୃଭାଷା ପୁରସ୍କାର (ଏହି ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ); ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ବୀର ଶଙ୍କର ଶାହା ରଘୁନାଥ ଶାହା ପୁରସ୍କାର (୨୦୦୯); ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡର କଲେୱାଲା ପୁରସ୍କାର (୨୦୦୨), ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୯୯) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ଓଡ଼ିଶାରୁ ଅନ୍ୟ ତିନି ଜଣ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତାଙ୍କୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରିବେ । କଳା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୀମାଞ୍ଚଳ ପାତ୍ର, ବୁଣାକାର ଶରତ କୁମାର ପାତ୍ର ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ଓ ଶିକ୍ଷାବିତ ଚରଣ ହେମ୍ବମ୍ ପଦ୍ମଶ୍ରୀରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ ।